Psary - gmina Trzebinia

Styczeń 1945 w Psarach

stycz4512 stycznia 1945 roku rozpoczęła się ofensywa Armii Czerwonej . Miała ona na celu rozbicie wojsk niemieckich i dotarcie do linii Odry i dalej na zachód do Berlina. W dniach 19-24 stycznia walki przeniosły się na teren Ziemi Chrzanowskiej. W wyniku tych walk z terenu powiatu chrzanowskiego ostatecznie usunięci zostali okupanci hitlerowscy.

Okolice Psar znalazły się według niemieckiego planu obrony w tzw. pasie umocnień B1. Chrzanowski garnizon wojsk niemieckich stanowiły pozostałości oddziałów 344 i 371 dywizji piechoty oraz 10 dywizji przeciwlotniczej. W sumie było to około 3 tysiące żołnierzy. W walkach o Ziemię Chrzanowską po stronie radzieckiej brały udział wojska I Frontu Ukraińskiego marszałka Koniewa Wśród nich znajdowały się 336 dywizja piechoty i 135 dywizja piechoty, które poniosły najdotkliwsze straty w walkach na naszym terenie. W Psarach wojska sowieckie pojawiły się 19 stycznia. Od strony Tenczynka przez Karniowice dotarła do wsi pierwsza grupa żołnierzy radzieckich. Oddział liczył około 60 osób i ruszył w stronę Myślachowic przez Ostrą Górę. Tam natrafił na opór Niemców zajmujących pozycję w okopach usypanych przez więźniów. Stanowiska hitlerowców znajdowały się pomiędzy drogą olkuską i drogą na Myślachowice i dalej w stronę Młoszowej. Z całej tej grupy ostatecznie ocalał tylko jeden żołnierz radziecki. Dowódcy sowieccy postanowili okrążyć umocnione pozycje niemieckie. Do Psar zaczęło napływać coraz więcej wojsk sowieckich. W samej wsi do większej walki jednak nie doszło. Walczono natomiast ostro w rejonie Trzebini , zwłaszcza w okolicy Bożniowej Góry i Bolęcina. Niektóre psarskie domy zostały wykorzystane do celów wojskowych przez Armię Czerwoną. Dom koło kaplicy na Ostrej Górze mieścił radziecką radiostacje, domy przy ulicy Modrzewiowej 1 i 6 wykorzystano jako szpital polowy, a w innych domach kwaterowali oficerowie sowieccy. Walki zakończyły się 24 stycznia. Zginęło w nich ponad 2200 żołnierzy radzieckich i sporo mniejsza grupa Niemców. Według relacji świadków główną przyczyną strat sowieckich było pijaństwo żołnierzy, którzy kilka dni wcześniej zdobyli Tenczynek, a wraz z nim pokaźną ilość wina.

W kolejnych dniach przez Psary przechodziły liczne oddziały wojskowe I Frontu Ukraińskiego. Przez wieś jechały ciężarówki i ciągniki z artylerią, które miały kłopoty z wyjechaniem pod strome wzniesienie Skotnicy. Pędzono też całe stada owiec i bydła stanowiące zaopatrzenie Armii Czerwonej.

Wojska sowieckie oswobodziły Ziemie Chrzanowską z hitlerowców, jednak wywoływały wśród ludności mieszane uczucia. Dla jednych było one wyzwolicielami, dla innych stawały się nowymi okupantami. Wraz z „wyzwoleniem” nastał w Polsce czas nie tylko odbudowy ze zniszczeń wojennych, ale i mroczny okres terroru. [PM]

Źródła:

Wspomnienia pana S. Gągolskiego
Trzebinia. Zarys dziejów regionu i miasta, pd redakcją F. Kiryka, Kraków 1994
A. Kostka, J. Piskorz, Trzebińskie Historie, Kraków 2008

s1 

Fotografia przedstawia żołnierzy Armii Czerwonej wznoszących toast filiżankami w siedzibie rosyjskiej komendantury - mieszczącej się zabudowaniach tzw. Kamyczkowni, czyli dawnej fabryki kamieni do zegarków (obecnie ul. Kościuszki). Zdjęcie pochodzi prawdopodobnie z 1945 r. (z okresu przechodzenia Armii Czerwonej przez terytorium Polski) i zostało opublikowane w książce: A. Kostka, J. Piskorz, Trzebińskie historie. Trzebinia 2008

s2

Fotografia przedstawia żołnierza Armii Czerwonej, który trzyma na kolanach małego mieszkańca Trzebini - Andrzeja Kostkę. Zdjęcie pochodzi z archiwum domowego Andrzeja Kostki.

s3

Fotografia przedstawia żołnierza Armii Czerwonej trzymającego za rękę polskie dziecko - małego mieszkańca Trzebini, Andrzeja Kostkę. Zdjęcie pochodzi z archiwum domowego Andrzeja Kostki i zostało wykonane na schodach domu rodzinny Kostków.

s4

Płaza – fotografia przy zniszczonym czołgu radzieckim (T34-85), stanowiącym pozostałość po walkach w styczniu 1945 r. Wykonane w latach 1945-1946, personalia osób nieznane. Na odwrocie dokumentu częściowo nieczytelna pieczęć zakładu fotograficznego, mieszczącego się w Chrzanowie przy ul. Mickiewicza 11. Udostępniła Magdalena Niedzielczyk

s5

Kolejna fotografia zniszczonego czołgu T34 wykonana w 1945 roku w Babicach

Pamiątki z 1945 roku znalezine na psarskich polach

Amerykańskie konserwy znikły w sowieckich żołądkach w 1945 roku..

Odnalezione po 73 latach.. Podczas remontu Domku Cioci na strychu znaleźliśmy zagrzebane w słomie dwie ,,pamiątki" po przebywających tu w styczniu 1945 roku krasnoarmiejcach. Pierwsza to ,,swinnaja tuszonka"- konserwa wieprzowa wyprodukowana w 1944 w USA przez firmę Oscar Mayer, a druga to prawdziwy delikates pate pudding- pasztet z kaczki wyprodukowany przez firmę z USA Crosse and Blackwell. Puszeczki żołnierze elegancko otwarli bagnetami, mamy nadzieję że im smakowały- zawartość zaś ponieśli w żołądkach goniąc faszystów gdzieś dalej na zachód. Nam pozostała w zbiorach nietypowa pamiątka dotycząca pamiętnego stycznia 1945 roku w Psarach.