Psary - gmina Trzebinia

Zapomniane wsie

aziska 1629m Mało kto dziś wie, że w okolicy Trzebini istniały jeszcze dwie wsie. Pierwsza z nich nosiła nazwę Wieża i wspomniana jest tylko raz w źródłach. Pisał o niej Jan Długosz w Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis. Druga to wieś Łaziska. Pojawiająca się kilka razy w źródłach staropolskich. Dziś owych miejscowości nie zajdziemy już na żadnych mapach. Nie zachowały się także w miejscowych nazwach topograficznych.

O wsi Wieża wiemy tylko tyle, że w okresie powstania Liber beneficiorum ( 1470-80 ) jej właścicielem był Walther, krakowski mieszczanin, ówczesny posiadacz Trzebini. Nie wiadomo gdzie dokładnie wieś się znajdowała. Najpewniej gdzieś w pobliżu Trzebini. Ze wsi na rzecz kościoła płacili daniny kmiecie, zagrodnicy i tawerna.

Dużo więcej wiemy natomiast o Łaziskach. Wieś leżała pomiędzy Dulową, od której oddzielała ją rzeczka, Karniowicami i znajdującą się za lasem Młoszową. Świadczą o tym zapiski sądowe z 1400, 1401 i 1432. W 1528 wyznaczono dokładną granicę pomiędzy wymienionymi wsiami. Przyczyną tego był podział majtku między braćmi, Janem, Piotrem i Stanisławem Młoszowskimi. W dokumencie wymieniono szereg nazw miejsc dziś już nie funkcjonujących jak Olszowa Kłoda czy Turzy Bór. Znaki graniczne umieszczono na drzewach.

Najstarsza w zmianka o wsi pojawia się w końcu XIV wieku. W 1397 roku wymieniono Łaziska w dokumentach sądowych procesu braci Sąspowskich przeciw Hance, żonie Jakusza z Owczar. W okresie 1397 -1447 wieś była własnością rodziny Sąspowskich herbu Drużyna. Posiadali ją kolejno bracia Prandota i Franczek, potem córka Prandoty Anna i tenże Franczek, sam Franczek, w końcu jego dzieci Mikołaj, Jan, Spytek i Barbara. Spytek zastawił, a potem definitywnie odsprzedał wieś Wiernikowi z Osina. Następnie jej właścicielami były jego dzieci Barbara, Małgorzata, Jadwiga i Stanisław. W 1476 roku wieś znajduje się częściowo w rękach tegoż Stanisława, a częściowo ma ją jego siostra Barbara i jej mąż Jan z Młoszowej. Tak oto Łaziska przechodzą ostatecznie na własność rodziny Młoszowskich. Ostatni zapis dotyczący już opustoszałej wsi Łaziska pochodzi z Rejestru poborowego województwa krakowskiego z roku 1629.

Nazwa Łaziska pochodzi od słowa łaz, czyli usuwania drzew przez wypalanie lub wykopywanie. Wiemy, że w pobliżu Łaziska znajdował się las i rzeczka. Sama wieś nie wyróżniała się niczym szczególnym. Funkcjonował w niej folwark, hodowano w nim zwierzęta i uprawiano rośliny. We wsi musiała też być rozpowszechniona hodowla ryb, gdyż znajdował się tam staw. W gospodarstwach kmiecych powszechnie uprawiano konopie stosowane do produkcji płótna. Ważnym miejscem dla właścicieli był też las, który stał się przedmiotem procesu w 1399.

W końcu XVI wieku wieś zaczęła pustoszeć. Nie wiadomo na pewno co było ostatecznym powodem jej zniknięcia. Na pewno przyczynić się mogło do tego zbiegostwo chłopów. Na taki krok w 1590 zdecydował się między innymi niejaki Feliks Małoludek, który zbiegł do Filipowic. [PM]

Bibliografia:

J. Długosz Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis, Kraków 1863-64
Rejestr poborowy województwa krakowskiego z roku 1629
Słownik geograficzno-historyczny województwa krakowskiego w średniowieczu
Trzebinia. Zarys dziejów miasta i regionu, pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1994