Psary - gmina Trzebinia

Krótki rys historyczny

starakaplicaFot. Psarska kaplica przed przebudową  (lata 50. XX w. )

Pierwsze ślady ludzkich siedlisk na terenie Psar datowane są na 8-5 tysiąclecie p.n.e. Na terenie sołectwa znajdowano fragmenty dawnych narzędzi z krzemienia pasiastego. Początki osadnictwa w naszej wsi sięgają wieku XI. Nazwa Psary pochodzi od hodowli psów, które prowadzili dawni mieszkańcy dla dworu książęcego. Pierwsze wzmianki o naszej miejscowości w źródłach pisanych pochodzą z czasów Jana Długosza.


W XIV i XV wieku wieś należała do Ligięzów herbu Półkozic. W XVI wieku w Psarach zaczęto wydobywać tzw. ołowiankę. Z niej to wytapiano ołów, który następnie transportowano do Krakowa tzw. wolną drogą królewską biegnącą przez Trzebinię, Młoszową, Krzeszowice i Zabierzów. Psary od zawsze należały do parafii w Płokach. Z przynależnością do parafii związana była dziesięcina. Psarska liczyła cztery łany i karczmę. W czasach staropolskich ludność Psar trudniła się rolnictwem. W XVII wieku działała tu też huta ołowiu. W XIX wieku Psary należały do tzw. Rzeczypospolitej Krakowskiej mając dość dużą niezależność. Już w 1870 utworzono pierwszą szkołę ludową w Psarach w której roczna pensja nauczyciela wynosiła 200 złotych reńskich. 1880W XIX wieku w Psarach czynna była kopalnia ,,Jan" należąca do hrabiego Potockiego z Krzeszowic. Jej pozostałości oraz tajemnicze podziemne chodniki można do dziś odnaleźć w pobliskim lesie. W tym też czasie w Psarach pobudowano domy dla rodzin górniczych. Co ciekawe, była tam również karczma z Panią świadczącą ,,dodatkowe usługi" dla miejscowych górników. Po przegranej przez Polskę wojnie obronnej 1939 roku Psary zostały włączone do Rzeszy Niemieckiej. Wioski na wschód od Psar należały zaś do Generalnej Guberni. Przez Psary przebiegała granica i kwitł przemyt deficytowych towarów z i do III Rzeszy. W czasach PRL-u większość mieszkańców Psar trudniła się pracą w rolnictwie i śląskich kopalniach. Stąd u nas tak nietypowe, jak na Małopolskę, górnicze tradycję.Teraz Psary są enklawą ciszy i spokoju w morzu lasów ciągnących się w stronę Olkusza i dalej poprzez Wyżynę Krakowsko-Częstochowską. Człowiek i przyroda decydują o współczesnym wizerunku Psar. W chwili obecnej populacja wioski zbliża się do 1500 dusz starających się żyć w zgodzie z naturą i tradycjami naszego regionu.

Tomasz Piszczek

 

 

Liczba mieszkańców Psar w latach 1808- 2005: rok 1808- 385 osoby, 1816- 326 osoby, 1870- 655 osób, 1890- 742 osoby, 1910- 1117 osób, 1921- 957 osoby, 1931- 1105 osób, 1970- 1437 osoby, 2000- 1425 osób, 2005- 1444 osoby.

Liczba domów w Psarach w latach 1808- 2005:   rok 1808- 71 domów, 1824- 58 domów, 1910- 169 domów, 1921- 182 domy, 1931- 203 domy, 1970- 340 domy, 2000- 393 domy. Żródło- UM Trzebinia