Psary - gmina Trzebinia

Zwierzęta psarskiej rafy - Amonity

 IMG 6448Amonity, których nazwa pochodzi od kształtu muszli przypominajacej egipskiego boga Amona, są jednymi z najbardziej rozpowszechnionych skamieniałości. Już w starożytności zadziwiały swym kształtem. Pliniusz Starszy ( 24-79 n.e.) wspominał o tych magicznych kamieniach z Egiptu. W średniowiecznej Europie podania ludowe wielu narodów wspominają o ,,zaklętych w kamień wężach". Naukowe badania amonitów datują się od czasów renesansu. Skamieniałe amonity stały się ozdobą wielu gabinetów osobliwości. Angielski uczony Robert Hooke (1635- 1703) pierwszy wyraził przypuszczenie, że amonity są skamieniałymi szczątkami zwierząt przypominajacymi nieco współcześnie żyjące łodziki. Muszle amonitów zbudowane były z argonitu. Podzielone były na komorę mieszkalną i fragmokokon. Tak naprawdę niewiele wiemy o tym, jak wyglądały tkanki miękkie tych zwierząt. Materiał kopalny nie pozwala na ich szczegółowe odtworzenie.

Muszle amonitów przybierają kształty od gładkich do silnie pofałdowanych. Generalna zasada jest taka, że gładkie formy występowały wcześniej (dewon, trias), a pofałdowane póżniej (jura, kreda). Amonity wyginęły bezpowrotnie pod koniec kredy wraz z dinozaurami i wieloma innymi grupami zwierząt. Przypuszcza się, że były raczej słabymi pływakami. Ich aktywność w wodzie ograniczała się do zmiany zanurzenia, czemu służyły specjalne przegrody, w których te zwierzęta przechowywały płyn pełniący podobną funkcję jak balast w łodzi podwodnej. Samice w obrębie gatunku były znacznie większe niż samce. Amonity żywiły się drobnymi żyjątkami, takimi jak liliowce, małżoraczki czy otwornice. Służył im do tego aparat ssący i filtrujący z wody te drobne organizmy. Skamieniałości amonitów służą geologom do określania wieku skał, gdyż zawierają w sobie krótkotrwale występujące poulacje. W Polsce rekordzistą wśród amonitów jest potężny okaz o średnicy 97 centymetrów i wadze ponad 100 kg. Najwięszy amonit odnaleziono w niemieckich kamieniołomach- miał prawie trzy metry średnicy! Na naszym terenie jeden z najwiekszych okazów o średnicy około 30 cm posiada trzebiński zbieracz pan Dariusz Stryjniak. W Psarach można znaleźć amonity dość sporadycznie. Najpowszechniejsze są triasowe formy gładkie- rzadziej można znaleźć ułamki jurajskie. Prawdziwym eldorado dla zbieraczy jest pobliski kamieniołom w Zalasie. Warto wspomnieć, że wyobrażenie amonita jest jednym z symboli Jury Krakowsko Częstochowskiej. (TP)

Źródła:
Paleofakty - M.Machalski, J.Stolarski
Skały i skamieniałość - R.R.Coenraads